hugo de groot gorinchem

Het jaar van Hugo de Groot
Een vette buit in de boekenkist

Hugo de Groot

400 jaar geleden, in 1621, ontsnapte Hugo de Groot uit Slot Loevestein met behulp van de befaamde boekenkist. Hugo de Groot, of Hugo Grotius, zoals hij in zijn eigen tijd werd genoemd (ze hadden het nog niet zo op spellingsregels: Vondel, bijvoorbeeld, noemt hem Huigh de Groot), werd gered door een list die werd bedacht door niemand anders dan zijn loyale vrouw, Maria de Groot.

Maria de Groot

Maria de Groot, beter bekend onder haar eigen naam Maria van Reigersberch, was de jongste in een gezin van vier jongens en vier meisjes. Zij trouwde in 1608 met Hugo, vijf jaar vóór zijn benoeming tot pensionaris en elf jaar vóór zijn gevangenisneming. Maria was erg begaan met haar echtgenoot en bejammerde de wijze waarop hij in opsluiting aftakelde. Ze weigerde gratie voor hem aan te vragen, omdat dat impliciet het afleggen van een schuldbekentenis zou betekenen.

Op 22 maart 1621 stelt ze haar list in werking: ze drapeert zijn sloffen en kleding vóór zijn met gordijnen afgesloten bed om de indruk te wekken dat hij slaapt, en stopt hem in de boekenkist. Haar dienstmeid leidt de boekenkist vervolgens naar Gorinchem, van waaruit Hugo naar Parijs kan ontsnappen.

Maria volgt hem natuurlijk getrouw.

Slot Loevestein

Het prachtige slot, de gouden kooi van Hugo, is vanwege de lockdown helaas niet meer te bezoeken. Normaliter is het elke dag te bezichtigen van 10 tot 17 (sinds 6 november is een coronatoegangsbewijs verplicht). Tot en met 14 januari is Slot Loevestein nog gesloten.

hugo de groot gorinchem

Het rijksmonument van Hugo de Groot in Delft.

Een vrouw is duisent mannen t’ergh

Het gedicht dat Hugo de Groot schreef over de ontsnapping, Silva, ad Fransiscum Augustum Thuanum, is geschreven in het Latijn. Een minstens zo bekend gedicht is wél in het Nederlands geschreven. In 1644 schrijft Vondel ‘Huigh de Groots verlossing’ over de slimme ontsnapping van Hugo. Ook hij schrijft de eer nadrukkelijk toe aan diens vrouw Maria.

“Een vrouw is duisent mannen t’ergh”, schrijft hij. Feministen, wees gerust. De negatieve connotatie die deze zin lijkt te hebben, is misleidend. Het zinnetje vertaalt zich naar “een vrouw is duizend mannen te slim af”. Hij noemt Maria een “schrandre gemalin” – een “druckgenoot en kruisheldin”. Dat eerste is een “ongewone echtgenote”. Een “druckgenoot” weet ik niet zeker, maar het zal misschien iets met de productie van teksten te maken hebben gehad. Een “kruisheldin” is volgens de DBNL een “heldin te midden van al dit leed”.

Maar een vrouw stoot je niet zomaar voor het hoofd, aldus Vondel: “Een vrouw belacht al die haar perssen” / “En laat hen op de tanden knarssen” (“perssen” = in het nauw brengen). Want wat gebeurt er dan? “De schiltwacht draaght dien vetten buit” / “Op hare beê voor boecken uit”. Die vette buit is dus Hugo. Die net is ontsnapt.

Hugo de Groot “The Movie”

Groep acht van OBS de Tweemaster maakte eerder dit jaar een grote speelfilm met Hugo de Groot als thema. GorkumTV ging toen even langs om een exclusief interview af te nemen bij deze nieuwe junior celebrities. Zie de video hieronder! (Ook filmde GorkumTV onlangs bij de uitreiking van de Gorcumse Literatuurprijs in Slot Loevestein!)