De duivelbanner in krant Gorinchem

 

Een oude krant over Gorinchem
De duivelbanner (1910)

Schatten uit het verleden

In de digitale schatkamers van Delpher vinden we een artikel van meer dan honderd jaar oud. In het Nederlandse katholiek dagblad De Tijd staat op 18 april 1910 tussen de kopjes “Moord te Rijswijk” en “Brandstichting” in ook de kop “De duivelbanner van Gorinchem”.

Het doet er eigenlijk niet toe of je zelf gelovig bent of niet. Niet alleen vanuit religieus, maar ook vanuit cultuur-historisch oogpunt is dit artikel bijzonder. Want als we tegenwoordig een krant in Gorinchem open slaan, verwachten we ‘de waarheid’. En duivelbanners maken niet meer voor iedereen onderdeel uit van de waarheid.

Indertijd was dat voor een groter deel van de bevolking nog wel het geval. Vandaar dat dit soort artikelen hier en daar opduiken in een oude krant uit Gorinchem, of uit de rest van Nederland. Een schat uit het verleden!

 

De duivelbanner van Gorinchem

Een duivelbanner? Nee, geen hoofdpersoon uit een aflevering van Gorcumse Geheimen, maar een echte.

Het zal eigenlijk geen uitleg behoeven, maar de duivelbanner was verantwoordelijk voor het uitvoeren van een exorcisme. Gedroeg een mens zich vreemd, dan vermoedde men dat de duivel hem of haar probeerde te beïnvloeden.

Zo leidt het artikel in met:

 

“Voor eenigen tijd was in een gezin in den omtrek van Tiel een jongmensch ongesteld, geneeskundige hulp baatte niet, scheen het, ’t gevolg was dat men na samenspreking het beste dacht te doen, eens naar den duivelbanner te Gorinchem te gaan.”

 

Een “ongesteld” “jongmensch” bij Tiel

De ‘jongmensch’ in kwestie is, zoals het artikel later uitwijst, een jongen. ‘Ongesteld’ heeft hier natuurlijk een andere betekenis dan het woord tegenwoordig heeft. Volgens het Historisch Woordenboek wordt hier niets meer geconstateerd dan een ‘ongunstige toestand’ waarin de jongen verkeert: Hij is onwel.

 

“En zoo geschiedde, dat een der nabestaanden met een fleschje urine van den zieke om hulp en raad naar Gorinchem toog.”

 

De ‘boozen geest’ was daar echter niet van gediend. De bezorger van het flesje urine werd onderweg naar Gorinchem steeds heen en weer gesmeten. Desalniettemin wist hij de duivelbanner van Gorinchem uiteindelijk te bereiken. Deze had, na een verder onbeschreven inspectie van het flesje, slecht nieuws. Als er in het kussen van de ‘ongestelde’ jongeman een otterstaart gevonden zou worden, dan zou hij komen te overlijden.

Het lijkt hier om een letterlijke otterstaart te gaan: Een andere betekenis van het woord kan ik niet vinden, ook niet in historische context.

Wie hoopt op een goede afloop moet ik helaas teleurstellen:

 

“Bij onderzoek bleek zich in de veeren van het kussen een otterstaart te hebben gevormd, zoodat het doodvonnis was uitgesproken; geen hulp kon hier meer baten, een geneesheer te raadplegen, was onnoodig, en zoo gaat waarschijnlijk een jong leven ten gronde, zoo er geen deskundige hulp wordt ingeroepen.”

 

Ons ‘jongmensch’ bleek reddeloos. Of hij na de publicatie van dit artikel tóch nog hulp heeft ontvangen, is onbekend.

 

Een zieke in Rumpt

Naast onze Tielse jongeman bezocht ook een zieke uit Rumpt de duivelbanner, zo lezen we in hetzelfde artikel. Zijn urineonderzoek wees uit dat hij betoverd was door een lokale heks. Hoe bepaalden ze dat? Ze vonden rozen in zijn bed. Een vrouw met wie hij op een eerder tijdstip had genoten van een kop koffie en een borrel werd van de betovering beschuldigd.

De vrouw in kwestie hield er een zeer slechte reputatie op na. Ook op financieel vlak ervoer ze de consequenties. Ze was namelijk winkelier, maar geen mens durfde meer in haar winkel te komen.

 

Meer lezen

Lees je graag nog wat meer over oude artikelen uit een krant uit Gorinchem (of in ieder geval een artikel over Gorinchem), lees dan ook deze blog van vorig jaar. Daarin figureren een heks, een markt en een uit het Steenhoeksche Kanaal geviste overledene. Duik je liever zelf (gratis) de database van het Nederlandse nieuwsverleden in, ga dan naar de database Delpher van de Koninlijke Bibliotheek. Je vindt daar ook literaire stukken die nog veel ouder zijn dan deze!

 

Geïnteresseerd in aan deze materie gerelateerde legendes? Bekijk hieronder de aflevering “De duvelsscheet” van Gorcumse Geheimen met Roy Grünewald.