struikelstenen gorinchem

 

Struikelstenen in Gorinchem

Vor dem Opfer

Over zijn meest bekende project zei kunstenaar Gunter Demnig eens het volgende:

 

“Um den Stein lesen zu können, muss man sich vor dem Opfer verbeugen.”
(“Om de steen te kunnen lezen, moet je voor het slachtoffer buigen.”)

 

Het is het idee achter de struikelstenen die in 1996 voor het eerst in Duitsland gelegd werden – toen nog illegaal – en tegenwoordig ook Gorkum confronteren met één van de meest duistere periodes van de Westerse geschiedenis. Winkeliers, huisartsen, een opticien, een slager, een schooljuf, kinderen. Allemaal werden ze Gorkum uit gesleurd en in een vieze, krappe trein gepropt om ergens ver van huis te worden vermoord.

De ‘gewone’ Gorcumers die dit vreselijke lot tegemoet gingen, werden vaak eerst naar Westerbork gebracht, om uiteindelijk in Sobibor in 1942 of 1943 ten einde te komen.

Het eerste bevel

Op de eerste struikelsteen, die Demnig in 1992 legde, stond het bevel van Himmler om alle ‘ongewenste groepen’ – in dit geval “zigeunerische personen” – naar concentratiekampen te verschepen. In Gorkum werden in de vreselijke jaren die daarop volgden 68 inwoners op brute wijze hun dagelijkse leven uitgetrokken en een vijandige, sadistische omgeving ingeduwd.

Vertraging van Struikelstenen in Gorkum

Werden er in 2019 nog 18 stenen bijgelegd, in november 2021 besloot Stichting Stolpersteine het leggen van verdere stenen uit te stellen. De coronaregels maakten het onmogelijk het evenement naar wens te laten verlopen. De organisatie koos er daarom voor het op latere datum wél goed en zonder beperkingen te doen. Het is belangrijk om iedereen die de legging wil bijwonen, de kans te geven dat te doen. In het bijzonder de nabestaanden van de slachtoffers, wiens namen in de stenen zijn vereeuwigd.

 

Struikelstenenroute

Zou je de slachtoffers zelf graag herdenken, volg dan de speciaal uitgestippelde Struikelstenenroute door de Gorkumse straten. Download daarvoor – optioneel natuurlijk – ook de izi.TRAVEL app om meer te weten te komen over de slachtoffers en hun te korte levens.

Je kunt overigens ook elders in de wereld over de stenen struikelen. Tegenwoordig vind je de struikelstenen overal. In Friesland liggen ze bijvoorbeeld ook – daar heten ze ook wel stroffelstienen – en in Vlaanderen – daar zijn het gedenkkasseien.

 

Jouw struikelblok

Monumenten als de struikelstenen in Gorinchem geven ons vooral de kans te reflecteren op afschuwelijke gebeurtenissen en onszelf ervan te weerhouden de geschiedenis te herhalen. Blijf reflecteren op hedendaagse moeilijkheden. Want het is goed om de smart van Gorkummers uit het verleden te overdenken, maar ook stadsgenoten van nu verdienen een podium. En willen we de vreselijke gebeurtenissen uit het verleden voorgoed in het verleden laten, dan zal het nodig zijn steeds weer te proberen het perspectief van een ander te begrijpen.

En zelfs als we het niet kunnen begrijpen, dan kunnen we tenminste nog proberen om te tolereren. Of het nu over vluchtelingen gaat, gedrag of nog wat anders. Zeker in de Stad van Tolerantie.